Dzieje Bolesławca od ponad 350 lat są ściśle związane z rzemiosłem garncarskim i przemysłem ceramicznym. Tereny miasta i okolic położone w dorzeczu Bobru i Kwisy obfitują w bogate złoża glin, odpowiednich do produkcji wyrobów kamionkowych wypalanych w temperaturze 1280 – 1300 °C.
Tu również występują gliny używane do glazurowania, dające powierzchnię brązową, lekko szklistą tzw. szkliwo ziemne typowe dla wyrobów bolesławieckich.
Najwcześniejsza wzmianka o garncarzu z Bolesławca występuje w miejskich księgach Świdnicy już w 1380 r. Garncarze zjednoczyli się w cech na początku XVI wieku.
Ratusz na planie Bolesławca wg rys. F.B. Wernera z 1745 r.
Muzeum Ceramiki posiada zbiory miejscowej kamionki liczące ponad 2000 obiektów. Najstarsze z nich pochodzą z pierwszej połowy XVIII w. Są to ręcznie toczone dzbany, o kulistych brzuścach, gładkich lub skośnie rowkowanych, pokryte brązowym szkliwem ziemnym. Cynowe przykrywy dzbanów mocowane były do ucha. Często ryte były na nich daty lub inicjały.
Butla, szkliwo ziemne, koniec XVIII w.
Dzbany toczone, żeberkowane, pokrywy cynowe, poł. XVIII w.
Z drugiej połowy XVIII wieku i z wieku XIX pochodzą dzbany ozdobione białymi nakładkami. Te elementy dekoracyjne z białej glinki, odcinające się wyraźnie od ciemnego tła naczynia, były nowością typową dla Bolesławca.
Dzbanek zdobiony nakładkami, koniec XVIII w.
Obok dzbanów i kufli do piwa najpopularniejsze stały się zdobione nakładkami dzbanki do kawy. Nakładki występowały w różnych formach – herb Bolesławca, Adam i Ewa (herb garncarzy), znaki heraldyczne, ptaki, motywy roślinne.
Fragment dzbana z postaciami Adama i Ewy, 2 poł. XVIII w.
Duże zmiany w wytwarzaniu miejscowej kamionki wprowadził Johann Gottlieb Altmann. On pierwszy zaczął wytwarzać z białej masy kamionkowej, stosowanej dotąd jedynie do nakładek, całe naczynia kamionkowe. Do dekoracji naczyń wprowadził motywy antyczne.
W drugiej połowie XIX w., obok brązowo szkliwionych dzbanów, pojawiły się naczynia białe, pokryte barwną dekoracją, nanoszoną najpierw gąbką, potem gumowym stempelkiem. Posiadały one różne wzory, najczęściej w formie kółek, kropek, rybiej łuski, listków koniczynki.
Dzbany kamionkowe zdobione stempelkami, przełom XIX/XX w.
W 1897 r. w Bolesławcu powstała z inicjatywy miasta Zawodowa Szkoła Ceramiczna. Na dyrektora powołano dr. Wilhelma Pukalla, znanego fachowca, kierownika technicznego Królewskiej Manufaktury Porcelany w Berlinie. Dzięki pracom doświadczalnym szkoły zdołano przekonać się o praktycznych wartościach technicznych ulepszeń i nowych metod pracy, docenić artystyczne wysiłki zdążające do uszlachetnienia formy i znalezienia nowego wyrazu dla dekoracji opartych na miejscowych tradycjach.
Jeśli więc Bolesławiec uchodził za „miasto dobrej gliny”, to niemała w tym zasługa miejscowej szkoły.
Szkoła ceramiczna w Bolesławcu na pocztówce z roku 1899
W szkole kształcili się przeważnie synowie garncarzy, którzy zdobyte wiadomości starali się wykorzystać potem we własnych wytwórniach. Wpływ szkoły najmocniej uwidoczniał się w produktach wytwórni Juliusa Paula, założonej w 1893 r. Paul był pierwszym, który wprowadzał w czyn idee dyrektora Pukalla.
W zakładzie Paula powstawały całe serwisy śniadaniowe i obiadowe, świeczniki, donice, misy, wazy zdobione często wzorem gąbkowym i stempelkowym. W drugim dziesięcioleciu XX w. pojawiła się również dekoracja natryskiem przez szablon.
Julius Paul, półmisek dekorowany stempelkami, ok. 1910 r.
Dużą rolę w kształtowaniu poziomu artystycznego ówczesnej kamionki odegrała firma Hugo Reinholda, realizująca propozycje bolesławieckiej Szkoły Ceramicznej. Oprócz stosowanych technik zdobienia nowością tych wyrobów były naczynia o szkliwach zaciekowych, matowych, zdobionych złoceniami ze stylizacją secesyjną.
Hugo Reinhold, wazon, szkliwo zaciekowe, ok. 1910 r.
Wytwórnia Carla Wernera w końcu lat dwudziestych wprowadziła, oprócz form zaciekowych, malatury o motywach roślinnych, wykonywane za pomocą szablonu, głównie na serwisach.
Carl Werner, Waza, szkliwo zaciekowe, ok. 1920 r.
W 1936 r. z inicjatywy Zawodowej Szkoły Ceramiki został założony związek 6-ciu zakładów ceramicznych pod nazwą „Bunzlauer Braunzeug”.
Charakterystyczną cechą wyrobów produkowanych w zrzeszonych zakładach były naczynia brązowe z białą dekoracją z rożka.
